Πλ. Ελευθερίας, 85100 Ρόδος, τηλ. 22413. 60609, φαξ: 22410. 44431

 

Ευρείας απήχησης έτυχε η εισήγηση του νομάρχη Δωδεκανήσου Γιάννη Μαχαιρίδη στη σημερινή, δεύτερη μέρα του 14^ου Συνεδρίου της ΕΝΑΕ, με θέμα την Διοικητική Μεταρρύθμιση.

Ο νομάρχης ανέλαβε να αναλύσει τις θέσεις και τις προτάσεις του οργάνου για τον νησιωτικό χώρο, αναδεικνύοντας τις ιδιαιτερότητες και τις δυνατότητες των νησιών μας στον υπό διαμόρφωση νέο διοικητικό χάρτη.

Ειδική αναφορά έκανε και στα Δωδεκάνησα, υπογραμμίζοντας τον ξεχωριστό ρόλο που πρέπει να έχουν στο νέο γίγνεσθαι.

Το περίγραμμα της εισήγησης του κ. Γιάννη Μαχαιρίδη θα αποτελέσει ειδικό παράρτημα στο τελικό ψήφισμα του Συνεδρίου, που θα εκδοθεί αύριο, τελευταία μέρα του 14^ου Συνεδρίου της ΕΝΑΕ.

 

ΤΟ πλήρες κείμενο της εισήγησης του νομάρχη Δωδεκανήσου, που στηρίχθηκε στις θέσεις που εξέθεσε στο πρόσφατο Νομαρχιακό Συμβούλιο, αλλά και στους προβληματισμούς και προτάσεις των τοπικών φορέων (Επιμελητήρια κλπ) όπως αυτές είχαν καταγραφεί κατά τη διαβούλευση των προηγούμενων μηνών, έχει ως εξής:

Το διαπιστώνουμε κυρίως εμείς, οι φορείς που έχουμε την ευθύνη της συμμετοχής στον διάλογο και της διαβούλευσης. Γι’ αυτό μας παραδόθηκε στα χέρια.

Σημαντικό κεφάλαιο το οποίο δεν αντιμετωπίζεται στο υπό εξέταση νομοσχέδιο, είναι η νησιωτική ιδιαιτερότητα.

Καλούμαστε να καλύψουμε εμείς αυτό που λείπει από τις πενήντα σελίδες του κειμένου διαβούλευσης.

Αυτό θα γίνει από εμάς που ξέρουμε καλύτερα από τον καθένα τι σημαίνει νησιωτικός χώρος , τι σημαίνει νησί, ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες και οι δυνατότητές του. 

Σε εμάς πέφτει το βάρος, όταν η Διοικητική Μεταρρύθμιση γίνει Νόμος του Κράτους, να είναι ευδιάκριτος, σαφής, στέρεος και πλήρως θωρακισμένος ο ρόλος της Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού στον νησιωτικό χώρο.

Δεν μπορούμε να αποδεχθούμε να μεταχειρίζονται με διαφορετικό τρόπο παρόμοιες καταστάσεις, αλλά ούτε διαφορετικές καταστάσεις με παρόμοιο τρόπο όπως αποφάσισε το Ευρωπαϊκό δικαστήριο. 

Υποχρεούμαστε όλοι, και κυρίως το κεντρικό κράτος, να λάβουμε σοβαρά υπόψη το Ευρωπαϊκό κεκτημένο περί Αλληλεγγύης και Συνοχής.

Η θεώρηση του νησιωτικού χώρου ως περιοχή με ιδιαιτερότητες, τόσο στην διοίκηση όσο και στην χάραξη αναπτυξιακής πολιτικής οφείλει να οδηγήσει, τώρα που είναι η ώρα των αλλαγών, στις θεσμικές παρεμβάσεις που είναι απαραίτητες.

Προσδοκούμε θεσμοθέτηση ολοκληρωμένων πολιτικών που θα παρεμβαίνουν σε κρίσιμους τομείς όπως είναι αυτοί της :

 

Είναι επιπλέον αναγκαία η θεσμοθέτηση διαφορετικών κανόνων σε μια σειρά από πολιτικές κρίσιμες για τα νησιά (π.χ. ενεργειακή , μεταφορών, υποδομών, γεωργίας κ.τ.λ. ).

 

 

Τα ανωτέρω, σε επίπεδο νησιωτικού χώρου προϋποθέτουν δομές στήριξης που μόνο μέσω της αυτοδιοίκησης μπορούν να υλοποιηθούν - μιας αυτοδιοίκησης α’ και β’ βαθμού οπλισμένης με αρμοδιότητες και πόρους.

1.1.      Πρωταρχικός στόχος για την εφαρμογή νησιωτικής πολιτικής πρέπει να είναι η δημιουργία ισχυρών νησιωτικών πόλων εντός των οποίων θα ασκούνται οι αρμοδιότητες Τ.Α. Α’ και Β’ βαθμού.

1.2.      Πέραν τούτου, είναι εθνική αναγκαιότητα να δημιουργηθούν ισχυρότατοι εσωτερικοί πόλοι με μεταφορά σχεδόν του συνόλου των αρμοδιοτήτων στους ΟΤΑ Α΄ βαθμού.

1.3.      Σημαντικότατο όμως κεφάλαιο για την ανάπτυξη των νησιών αποτελούν πρώτιστα οι μεταφορές.

1.3.1.   Δεν μπορεί να υπάρξει κανενός είδους προσδοκώμενη ανάπτυξη αν δεν σχεδιασθεί και υλοποιηθεί ένα επαρκές και προσβάσιμο από όλους σύστημα μεταφορών - επικοινωνίας τόσο με το κέντρο όσο και μεταξύ των νησιών, με μέριμνα του κράτους με έμφαση στις θαλάσσιες μεταφορές.

Πρέπει επομένως να μελετηθεί, θεσμοθετηθεί και υλοποιηθεί ένα ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ (κατ’ αντιστοιχία του χερσαίου οδικού δικτύου) που να συμπεριλαμβάνει και το κομβικό κεφάλαιο των ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ.

1.3.2.   Παράλληλα, στα πλαίσια της ισονομίας των πολιτών, έχουμε τονίσει πολλές φορές ότι πρέπει να θεσμοθετηθεί η έννοια του «μεταφορικού ισοδύναμου» (ίσες αποστάσεις, ίσο κόστος μεταφοράς για τη χερσαία και νησιωτική χώρα).

 

 

Ουσιαστικά μιλάμε για θέσπιση «ηθικού ισοδύναμου» που πρέπει να υπάρχει στις νησιωτικές μεταφορές και πρέπει να ληφθεί υπόψη σε ένα ευρύτερο πνεύμα ισονομίας και ίσων δικαιωμάτων μεταξύ των πολιτών, ανεξάρτητα από το σημείο μόνιμης κατοικίας τους.

Η ασυνέχεια του νησιωτικού χώρου με την υπόλοιπη χώρα πρέπει επίσης να αντιμετωπισθεί και σ’ ένα άλλο κρίσιμο τομέα για την ανάπτυξή του, αυτό της ενεργειακής επάρκειας, και άρα η διασύνδεση των νησιών με το Εθνικό δίκτυο είναι απαραίτητη.

 

Βασικό συστατικό της επιβίωσης του νησιωτικού χώρου η οικονομία.

Είναι απαραίτητες θεσμικές παρεμβάσεις που θα επιτρέπουν να προσαρμόσουμε τις αναπτυξιακές μας πολιτικές στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιών μας.

Απαιτείται να υπάρξει προσπάθεια για βιώσιμη και ισόρροπη ανάπτυξη.

 

Κεντρικό στοιχείο της αναπτυξιακής στρατηγικής στο νησιωτικό χώρο, και ειδικά στα τουριστικά νησιά, είναι ο τουρισμός που αποτελεί τον βασικό κλάδο παραγωγής, ο οποίος όμως υπόκειται στον διεθνή ανταγωνισμό, άρα είναι απαραίτητη η στήριξή του με διαρθρωτικές παρεμβάσεις.

Απαιτείται να υπάρξει προσπάθεια για βιώσιμη και ισόρροπη ανάπτυξη.

 

Αλήθεια, τα όρια ασφαλείας χρήσης των φυσικών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών πόρων, στοιχεία που προσδιορίζουν την αειφορία του τουριστικού τομέα σε τοπικό επίπεδο, ποιος τα καθορίζει και ποιος ελέγχει την υπέρβαση των ορίων αντοχής;

Αλήθεια, την ειδική στρατηγική που απαιτείται, ποιος την καθορίζει και ποιος προσδιορίζει τις όποιες δραστηριότητες, ώστε να πληρούν τις απαιτήσεις αειφορίας, ή τις νέες προκλήσεις και τα αιτήματα από τις μεταβαλλόμενες τάσεις της αγοράς και τις αντίστοιχες δραστηριότητες;

 

Είναι κοινά παραδεκτό πως, παρότι η οικονομία έχει μια παγκοσμιοποιημένη διάσταση και επηρεάζεται από γεγονότα και καταστάσεις που έχουν τέτοια μορφή, διαμορφώνεται όμως σε τοπικό επίπεδο, τότε τα σχετικά μέτρα πρέπει σε μεγάλο βαθμό να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν επίσης σε τοπικό επίπεδο.

Έτσι αντιμετωπίζονται οι υφιστάμενοι ειδικοί περιορισμοί και ανάγκες.

Για το λόγο αυτό, η ευθύνη και οι αντίστοιχες αρμοδιότητες επιβάλλεται να μεταφερθούν στις τοπικές κοινωνίες, στην Αυτοδιοίκηση Α’ και Β’ βαθμού.

 

 

Η υιοθέτηση ενός πρότυπου αναπτυξιακού μοντέλου στον νησιωτικό χώρο πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένες χωρικές και τομεακές προτεραιότητες.

Η έννοια της ολοκληρωμένης Περιφερειακής Ανάπτυξης στον νησιωτικό χώρο διαφοροποιείται σε σχέση με την Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη λόγω των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων κ.λ.π.

Υπό αυτή την έννοια, η λειτουργία των υπηρεσιών στην έδρα δεν έχουν αποδέκτη τους κατοίκους της Περιφέρειας στο σύνολο τους, ή μη μόνο τους κατοίκους του νησιού όπου βρίσκεται η έδρα των υπηρεσιών και ενδεχομένως των πέριξ αυτών νήσων.

 

Άρα και το μοντέλο διοίκησης στον νησιωτικό χώρο πρέπει να είναι διαφοροποιημένο, δηλαδή πρέπει να υπάρξει αποκέντρωση των υπηρεσιών της Περιφέρειας σε όσο το δυνατόν περισσότερα νησιά ή έστω σε αυτά που έχουν μια κρίσιμη πληθυσμιακή μάζα.

 

Κυρίως υπηρεσίες που έχουν σχέση με την καθημερινότητα του πολίτη και δεν μπορούν να αποκεντρωθούν σε επίπεδο δήμου.

Σε συνέχεια αυτού δεν μπορεί να υπάρξει ολοκληρωμένη περιφερειακή ανάπτυξη στον νησιωτικό χώρο εάν δεν επιλυθεί η προσπελασιμότητα στα νησιά όπου εδρεύουν οι υπηρεσίες.

 

 

 

 

 

Σαν πρώτη επισήμανση, αναγνωρίζουμε ότι γίνεται μια αξιόλογη προσπάθεια για την μεταρρύθμιση την διοικητικής δομής που έχει ανάγκη η χώρα μας.

Προσπάθεια που όμως υπολείπεται των αυξημένων προσδοκιών μας αφού κατά την κρίση μας δεν τολμά την ευθεία ανατροπή της σημερινής σχέσης κράτους – Τ.Α. επικαλούμενη Συνταγματικά κωλύματα.

Στην ουσία όμως το ισχύον Σύνταγμα δεν είναι απαγορευτικό για οποιαδήποτε τομή. Απλά έχει δημιουργηθεί ένα σαθρό περίβλημα ερμηνειών και παρερμηνειών γύρω του, ενίοτε εσκεμμένα, προκειμένου να διαιωνίζεται η συγκεντρωτική πρακτική.

Είναι αυτό ακριβώς που πρέπει να σπάσει η υπό εξέλιξη μεταρρύθμιση και να λειτουργήσει σαν προμετωπίδα με συγκρουσιακή λογική.

Πρέπει δηλαδή να λειτουργήσει έτσι ώστε να διαμορφώσει αποκεντρωτικές δομές που θα οδηγήσουν σε «ντε φάκτο» Συνταγματική αναθεώρηση, στη επόμενη Βουλή. Άλλως, θα περιμένουμε για πολλά ακόμη χρόνια.

 

 

Αν τολμήσουμε την ολική ανατροπή και θεωρήσουμε ότι οι αιρετές Περιφέρειες είναι οι μοναδικοί θεσμοί για τους οποίους συντρέχει το τεκμήριο της αρμοδιότητας για τη χάραξη και υλοποίηση της περιφερειακής πολιτικής, δρώντας και κανονιστικά, δίχως ασφαλώς κρατική παρεμβατικότητα (έστω και με τη μορφή του αποκεντρωμένου κράτους), τότε πράγματι έχει έννοια η δημιουργία ισχυρών μονάδων, τόσο θεσμικά όσο οικονομικά αλλά και γεωγραφικά.

 Επομένως έχει ισχυρή βάση η πρόταση που ήδη καταθέσαμε, ιδιαίτερα για τα νησιά, διότι έτσι κατά την κρίση μας θα μπορέσουμε να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε αυτοτελώς τις πολυπόθητες νησιωτικές πολιτικές.

Στο υπό εξέταση σχέδιο, πρέπει να οριοθετηθούν επακριβώς οι αρμοδιότητες της αιρετής Περιφέρειας .

 

 

Η δημιουργία της Περιφέρειας που επαγγέλλεται το σχέδιο Καλλικράτης στον νησιωτικό χώρο, προϋποθέτει σε επίπεδο διοίκησης, εκτός από τον προσδιορισμό των αρμοδιοτήτων του κάθε επιπέδου Διοίκησης – Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ Βαθμού –και την στελέχωση με το απαραίτητο εξειδικευμένο προσωπικό των υπηρεσιών.

Των Υπηρεσιών που θα επωμιστούν το βάρος της εφαρμογής των απαραίτητων πολιτικών για την άρση των ανισοτήτων και την ενσωμάτωση των απομακρυσμένων και λιγότερο ανεπτυγμένων νησιών μας στην αναπτυξιακή διαδικασία.

Ο στόχος πρέπει να είναι η βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών στον πολίτη με ταυτόχρονη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και η άμβλυνση των ανισοτήτων σε ενδοπεριφερειακό επίπεδο - με διεύρυνση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων των νησιωτικών περιοχών.

Επίσης, κυρίαρχος στόχος πρέπει να είναι η διατήρηση του ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης και αύξηση της παραγωγικότητας σε επίπεδα ψηλότερα του μέσου κοινοτικού όρου (που σήμερα επιτυγχάνεται, πχ για τα Δωδεκάνησα, μόνο μέσω των νήσων Ρόδου και Κω) για την τόνωση της απασχόλησης, την επίτευξη της πραγματικής σύγκλισης και την βελτίωση της ποιότητας ζωής όλων των πολιτών χωρίς αποκλεισμούς.

 

Στην Περιφέρειά μας κεντρικό στοιχείο της αναπτυξιακής μας στρατηγικής, λόγω της ιδιαιτερότητας των νησιών και κυρίως της ιδιαιτερότητας του κλάδου παραγωγής του τουρισμού, που όπως είπαμε υπόκειται στον διεθνή ανταγωνισμό, είναι η ανάληψη διαρθρωτικών παρεμβάσεων με στόχο την βελτίωση του παραγωγικού ιστού.

 

Εάν λοιπόν ληφθούν υπόψη οι παράμετροι που πρέπει να καθορίζουν την θεσμοθέτηση της νέας Αιρετής Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης, η ιδιαιτερότητα του χώρου επιβάλλεται να επισημανθεί, πέραν όσων το σχέδιο προβλέπει, και τα εξής:

 

Και αυτό γιατί μπορεί να υπάρξει ενιαία ως προς τις αρχές της στρατηγικής ανάπτυξης με μελετημένες επί μέρους διαφοροποιήσεις βάσει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε κατηγορίας νησιών.

 

Στα Δωδεκάνησα, για παράδειγμα που είναι η περιοχή μου, η αξία του «Καλλικράτη» θα μετρηθεί στο Αγαθονήσι, στη Χάλκη, στο Καστελόριζο και στην Όλυμπο Καρπάθου.

Αν ο φιλόδοξος Καλλικράτης δεν μπορεί να άρει το καθεστώς απομόνωσης των ακριτικών μας νησιών και δεν τα καταστήσει αναπτυξιακές οντότητες, τότε θα αμφισβητηθεί το ριζοσπαστικό του εγχειρήματος.

Στη νέα αρχιτεκτονική δομή και βάσει των κριτηρίων που θέτει ο «Καλλικράτης», πρέπει να αναδεικνύεται ο ρόλος της κάθε περιοχής, του κάθε νησιού.

 

Είναι απαραίτητο λοιπόν να ληφθούν υπόψη όλα τα κριτήρια και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται στη χωροθέτηση των διοικητικών ορίων των νέων αυτοδιοικητικών δομών α’ και β’ βαθμού. 

Όπως επίσης είναι απαραίτητες οι ολοκληρωμένες πολιτικές προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιών μας.

 

Στα πλαίσια της διοικητικής μεταρρύθμισης πρέπει να αποκτήσουμε την αποκέντρωση από το κεντρικό κράτος στην Αιρετή Περιφέρεια αλλά και στους ισχυρούς δήμους - με έμφαση στις νησιωτικές περιφέρειες και δήμους - τις αρμοδιότητες που αφορούν:

 

1.         Την προσπελασιμότητα

2.         Την ανάπτυξη

3.         Τον Τουρισμό – εναλλακτικές μορφές τουρισμού, αειφορικός τουρισμός

4.         Τις υποδομές και τα έργα

5.         Της Υγείας – Πρόνοιας – Ποιότητας ζωής

6.         Της Αειφορικής ανάπτυξης

7.         Τον Τομέα αγροτικής ανάπτυξης – εκπαίδευσης –    κατάρτιση – ενημέρωση – διαχείριση.

8.      Την Ανάπτυξη της Τηλεματικής 

9.         Την Βιομηχανία

10.       Τους Φυσικούς πόρους

11.       Την Διαχείριση υδάτινων πόρων

12.       Την Ενέργεια - ΑΠΕ

13.       Την Πολιτική Προστασία

 

 

 

 

 

Να προβλεφθεί η σύσταση Εθνικού Συμβουλίου Νησιωτικής Ανάπτυξης (ΕΣΝΑ), που θα απαρτίζεται από εκπροσώπους των Υπουργείων, των νησιωτικών Περιφερειών και της Αυτοδιοίκησης Α’ βαθμού, τα Επιμελητήρια και τους κοινωνικούς εταίρους, το οποίο θα συμμετέχει γνωμοδοτικά στον σχεδιασμό και υλοποίηση πολιτικών υπέρ των νησιών.

Το ΕΣΝΑ θα αξιολογεί τις νομοθετικές προτάσεις και πολιτικές που θεσπίζονται σε τομείς ιδιαίτερα σημαντικούς για τα νησιά (ενέργεια, μεταφορές, χωροταξία και περιβάλλον, τουρισμός, γεωργία, αλιεία κλπ), διερευνώντας αν τα μέτρα αυτά συνεπάγονται αρνητικές συνέπειες στη νησιωτική ανάπτυξη.

Όποτε χρειάζεται θα προτείνει παρεκκλίσεις ή ειδικές ρυθμίσεις καθώς και νέους τρόπους και μεθόδους οργάνωσης υψηλού επιπέδου υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος (επικοινωνίες, μεταφορές, ενέργεια, υγεία, εκπαίδευση, περιβάλλον, πολιτισμός, νέες τεχνολογίες κλπ).

Προτείνεται η θέσπιση Ειδικού Ταμείου Νησιωτικών Περιοχών, κατά τα πρότυπα του υφιστάμενου Ταμείου Συνοχής.                       

Με σκοπό την εφαρμογή και πιστή τήρηση του άρθρου 101, παρ.3, του Συντάγματος, προτείνουμε τη σύσταση μόνιμης Επιτροπής Νήσων στο Κοινοβούλιο. 

Για την παρακολούθηση της κατάστασης των νησιών, τη μεταφορά και διάδοση γνώσεων σε θέματα που αφορούν στον νησιωτικό χώρο και την παραγωγή καινοτόμων ιδεών για τη βελτίωση της ελκυστικότητας των νησιών, προτείνουμε την ίδρυση Νησιωτικού Παρατηρητηρίου.

 

Ειδικά για τα νησιά μας, έχουμε χρέος να πείσουμε για τα οικονομικά, πολιτιστικά, γεωγραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά της κάθε περιοχής.

Ξεπερνώντας περιορισμούς ή αυτοπεριορισμούς για το τι είναι εφικτό και τι όχι, τι είναι «λογικό» και τι «ρεαλιστικό», για τα νησιά διεκδικούμε στη νέα αρχιτεκτονική δομή έναν ξεχωριστό ρόλο. 

Η σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση θα σημαδέψει την πορεία της χώρας για τα επόμενα πολλά χρόνια.

Είναι χρέος και ιστορική ευθύνη όλων μας να γίνει με θάρρος και ανατρεπτική λογική ενάντια σε όλα αυτά που μας πισωγυρίζουν διαρκώς.

Να γίνει επιτέλους η χώρα μας ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος με περιφερειακή διάρθρωση ικανή να σταθεί αντάξια στο Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Στην Ευρώπη των περιφερειών και του πολίτη».